Kulisy życia wg Kaufmana.

Recenzja filmu "Synekdocha, Nowy Jork", 2008, reż. Charlie Kaufman.

To naprawdę wielki obraz. Nie tyle przez konstrukcję surrealistycznego świata największego na świecie teatru, ale przez umiejętne połączenie go z rzeczywistością i ukazanie widzowi, że tak naprawdę życie, jak je widzimy na co dzień, niewiele się od sztuki teatralnej różni.

Ale od początku. Obraz reżyseruje Charlie Kaufman, człowiek odpowiedzialny wcześniej między innymi za scenariusz do „Być jak John Malkovich” z 1999 roku a ostatnio za „Zakochanego bez pamięci” , za co zresztą został uhonorowany Oscarem, i słusznie. Tym razem poszedł jednak na całość i zajął się nie tylko scenariuszem, ale też produkcją i reżyserią. Dzięki temu mamy do czynienia z bardzo dopracowanym (choć nieco długim – 2h i 4 min.) i kompletnym obrazem, konstrukcyjnie przypominającym teatralną scenę.

To historia Cadena Cotarda (Philip Seymour Hoffman), reżysera teatralnego, który wyraźnie pragnie zaznaczyć swoją obecność nim uda się w zaświaty. Przekonany o kruchości swojego życia podupada na zdrowiu i podejmuje się próby zmierzenia z tematem życia i śmierci w swoim największym i jak się okazuje, ostatnim dziele. Produkcja, której podjął się Caden osiąga z czasem prawdziwie epickie rozmiary przy zachowaniu bardzo intymnego i dramatycznego charakteru. Diabeł jak zawsze tkwi w szczegółach toteż rozrastająca się scena pochłania coraz więcej aktorów a całość do złudzenia zaczyna przypominać sceny wyjęte z ich życia. Na domiar złego, mijają lata a sztuka wciąż nie jest gotowa do próby generalnej.

Kaufman daje nam postacie zaczerpnięte ze scenariusza pierwszorzędnej, groteskowej opowieści, by oddać właściwy realizm przedstawienia. Dla przykładu, Caden obsadza w swoim dziele sobowtórów ludzi ze swojego otoczenia, a gdy wszystko nabiera rozpędu, tamci tworzą sztukę w sztuce obsadzając swoich dublerów. Cottard wydaje się zagubiony i niezdecydowany w tym co robi i taka też jest jego produkcja. Wymyka się spod kontroli i zaczyna żyć swoim życiem w którym przypadek zaczyna odgrywać ważną rolę - jak w życiu, bowiem aktorzy pracujący dla swojego reżysera przychodzą i odchodzą w ważnych dla niego momentach. Caden pomiędzy tworzeniem kolejnych scen stara się poukładać osobiste sprawy, po to tylko by dowiedzieć się, jak bardzo obie rzeczywistości zaczynają się uzupełniać.

Podoba mi się myśl zawarta, że życie jest wielkim teatrem a my, aktorami dla których przypisano stosowne role. W trakcie seansu dowiedziałem się też, że rola nie do końca ma znaczenie, gdyż w ludziach leży potencjał do każdej z nich. Nie liczy się wiek ani płeć aktora, liczą się jego zaangażowanie oraz znajomość tematu. Dlatego na ekranie widziałem zmiany aktorów. Kobiety grały role męskie, mężczyźni role żeńskie a w całym tym zwariowanym świecie dublerzy zastępowali prawdziwych aktorów nie tylko na scenie ale i w ich realnym życiu.

To bardzo pokręcony, ale jednocześnie starannie przemyślany film. Zgodnie z ideą podaną przez Cadena – „tak czuje się facet, kiedy dostanie w ryj. Miłość, chaos”. Wszystkiego jest tu pod dostatkiem. Życiowe problemy ludzi, na których wzorują się aktorzy nabierają teatralnego charakteru a jedna ze scen (gdy Caden odnajduje w szpitalu swoją córkę) przypomina wręcz telenowelę. Miks prawdziwie pobudzający to co pod czaszką.

Nie mogę się przyczepić do strony technicznej. Obrazy są dobre, scenografia robi dla tego filmu naprawdę wiele. Niektórzy z aktorów doczekali się nawet własnej, charakterystycznej scenerii (Hazel i jej płonący domek).  Również muzyka, za którą odpowiada Jon Brion, („Zakochany bez pamięci”) brzmi przyzwoicie i klimatem lekkich kawałków pasuje do smutnego, skądinąd, obrazu Kaufmana. Dużo pracy wykonali dźwiękowcy (jak to w przedstawieniu ;)) i to również mi się spodobało, szczególnie przeniesienie dźwięków charakterystycznych scenie teatralnej w świat rzeczywisty (vide magnetofon odtwarzający głosy otoczenia).

Pytanie czy Kaufman stworzył film smutny jest jak najbardziej na miejscu. Bo tak można go w pierwszej chwili odebrać. Otóż - tak i nie, bowiem niewiele różni się od tego co zobaczymy we własnym życiu. Jest to jego groteskowy obraz. Jakby spod lupy, jak w przypadku Koterskiego, ale zdecydowanie bardziej poważny. Można się nawet pokusić o stwierdzenie, że przez to bardziej prawdziwy.